„Gdybym mówił językami ludzi i aniołów a miłości bym nie miał, stałbym się jak miedź brzęcząca albo cymbał brzmiący.
Gdybym też miał dar prorokowania i znał wszystkie tajemnice, i posiadał wszelka wiedzę i wiarę taka, iż góry bym przenosił ale miłości bym nie miał – byłbym niczym.
(...) Miłość nigdy nie ustaje, mimo że proroctwa się skończą,
choć zniknie dar języków i choć wiedzy [już] nie stanie.
(...) Tak więc trwają wiara, nadzieje, miłość, te trzy: największa z nich [jednak] jest miłość.”
Odkąd ludzie zaczęli świadomie myśleć zdali sobie sprawę, że popęd seksualny, który nimi kierował do tej pory można ubrać w pewnego rodzaju ramy. Przecież nie może być tak, że człowiekiem kieruje tylko popęd musi być coś wyższego, wzniosłego, wyjątkowego, przecież musimy się jakoś odróżnić od zwierząt. I człowiek definicje pewnego uczucia, nazwał miłością. Definicja z pozoru wydaje się prosta, lecz niestety w naturze człowieka nic nie może być proste, więc definicje są różne i bardzo skomplikowane. Psychika każdego człowieka wbrew pozorom jest bardzo prosta i nie złożona, każdy chce być najmądrzejszy, najwspanialszy, wszechwiedzący, dlatego tez każda definicja miłości jest inna i dla każdego jedyna i słuszna.
„„Miłość”, jak pisze Bronisław Malinowski w swoim badaniu nad Trobriandczykami, dla Melanezyjczyka, tak samo zresztą, jak dla mieszkańca Europy, jest namiętnością, która mniej lub więcej dręczy duszę i ciało; prowadzi do licznych impasów życiowych, skandali i dramatów; rzadziej zaś wypełnia życie radością i szczęściem.”
Przedstawmy zatem wybrane koncepcje miłości:
Bardis uważał że istnieją trzy rodzaje potrzeb są to potrzeby fizyczne, psychologiczne i społeczne. Jeżeli partnerzy w równym stopniu zaspokajają swoje potrzeby miłość jest kompletna, jeżeli nie miłość jest niepełna. Bardis dokonał podziału miłości na trzy typy Miłość Orfeusza i Eurydyki w tego rodzaju miłości wszystkie potrzeby zaspokajane są na równym satysfakcjonującym poziomie. Jest to miłość silna, dająca spełnienie każdej ze stron.
Typ Zeusa to miłość niepełna. Główną rolę spełniają tu potrzeby fizyczne bez zauważenia potrzeb niefizycznych.
Miłość Penelopy jest również odmianą miłości niepełnej. Przeceniane są tu potrzeby niefizyczne, zaś niedoceniane zostają potrzeby fizyczne.
Erich Fromm twierdził że miłość jest sztuką. Aby móc kochać, człowiek musi postępować z miłością tak, jak z każdym innym rodzajem sztuki, malarstwem czy muzyką. Najpierw należy opanować teorię, a później zająć się częścią praktyczną Bycie kochanym, branie nie jest miłością, prawdziwa miłość Nie jest miłością branie, bycie kochanym; prawdziwa, dojrzała miłość sprowadza się do obdarzania nią partnera, oddawaniu siebie. Fromm wyróżnił miłość braterską, matczyną, miłość samego siebie, miłość Boga i miłość erotyczną. Przez miłość erotyczną rozumiał miłość opartą na połączeniu z drugim człowiekiem jako nie tylko uczucie, ale też decyzje, obietnice. Miłość erotyczna składa się ze świadomego zakochania, a więc decyzji bycia z drugą osobą poświęcając jej uwagę i troskę.
Robert J. Sternberg dokonał rozróżnienia trzech podstawowych elementów miłości. Są to intymność, namiętność i zaangażowanie.
Intymność scharakteryzowana została jako wszelkiego rodzaju pozytywne emocje, dzięki którym następuje przywiązanie, bliskość i wzajemna zależność partnerów od siebie.
Pozytywne uczucia które składają się na intymność są wynikiem umiejętności porozumiewania się, udzielania sobie wzajemnego wsparcia i pomocy.
Namiętność jest połączeniem silnych uczuć pozytywnych jak również negatywnych, często z mocno podkreślonym pobudzeniem fizjologicznym. W emocjach tych bierze udział silnie rozwinięta motywacja do maksymalnego zespolenia się z partnerem. Głównymi symptomami namiętności są: potrzeba bliskości fizycznej, zalewająca fala nadmiernej energii, podniecenie, całowanie, kontakty seksualne, pieszczoty czy obsesja na punkcie partnera. Dominującym jednak objawem namiętności są różnego rodzaju pragnienia erotyczne, jednak nie jest to tożsame z potrzebą seksualną, ponieważ ważnym elementem jest też potrzeba odnalezienia sensu życia, dowartościowania się itp. W odróżnieniu od potrzeby seksualnej umiejętność przeżywania namiętności miłosnej uwarunkowana jest kulturowo, nie wynika tylko z natury. Koniecznością jej przeżycia jest nie tylko znalezienie odpowiedniego obiektu namiętności ale również socjalizacja w kulturze wyznającej miłość romantyczną. Namiętność w przeciwieństwie do intymności energicznie rośnie szybko osiągając kulminacyjne nasilenie i prawie równie szybko gaśnie. Jest też oprócz tego uczuciem z istoty swej nierzeczywistym, ponieważ wymaga bezwzględnego umiłowania partnera, a jest to możliwe jedynie za cenę braku realizmu. Meritum namiętności jest w rezultacie jej zachłanność i zaborczość, ponieważ stojąc na pierwszym miejscu przysłania ona inne rodzaje aktywności życiowej.
Zaangażowanie jest świadomą decyzją i działaniem ukierunkowanym na zmianę relacji miłosnej w stały związek uczuciowy, na utrzymaniu go niezależnie od występujących utrudnień. Jest to więc składnik miłości, którego nasilenie sami kontrolujemy. Silne zaangażowanie może być czynnikiem skutecznie podtrzymującym dany związek. W parach zadowolonych z małżeństwa, zaangażowanie jest zazwyczaj najsilniejszym składnikiem podtrzymującym uczucie miłości w danym związku.
Kontekst kulturowy
W Europie ponowoczesnej większa część małżeństw zawierana była nie z powodu miłości czy też fascynacji erotycznej ale kierowała się aspektem ekonomicznym. Życie małżeńskie niskich warstw społecznych było narzędziem organizacji pracy na roli. Takie funkcjonowanie w społeczeństwie nie sprzyjało namiętnościom, w XVII wieku we Francji czy też w Niemczech, kontakty seksualne w chłopskich małżeństwach były bardzo rzadkie, ale mężczyźni często przeżywali pozamałżeńskie przygody seksualne. Wśród arystokracji swobodą seksualną mogły się też cieszyć „szacowne” kobiety, ponieważ swoboda seksualna była wyrazem władzy, dlatego też w pewnych kręgach kobiety zwolnione były z rutynowych obowiązków i mogły zająć się oddawaniu przyjemności seksualnej, która najczęściej nie miała nic wspólnego małżeństwem.
Na początku XII wieku w Europie Zachodniej doszło do ekspansywnego rozwoju życia intelektualnego i obyczajowego, powstało więcej szkół i bibliotek. Do Europy dotarły arabskie tłumaczenia dzieł Platona, Arystotelesa, Cycerona i Seneki wraz ze wschodnią kulturą przywiezioną przez Arabów do Hiszpanii. Na dworach francuskich nasiliło się pragnienie przepychu. Godne poważania stały się dworskie maniery, elegancja a także sztuka konwersacji z damami. Ideę miłości dwornej i nowe spojrzenie na kobiety propagowali trubadurzy. Miłość dworna zrodziła się na skutek brutalnej anarchii obyczajów feudalnych. Zawarcie małżeństwa w XVII wieku przez panów lennych było okazją do pomnożenia majątku, poprzez przyłączenie do własnych dóbr posagu żony lub ziem przypadających jej na mocy dziedziczenia. Jeżeli plan ten nie spełniał się, odtrącano żonę. Pretekstem umożliwiającym unieważnienie małżeństwa było oświadczenie iż w związku zachodzi pokrewieństwo czwartego stopnia. Poprzez takie naciągnięcia, które wywoływały wojny i spory, miłość dworna przeciwstawiała wierność niezależną od prawdziwego małżeństwa opartego na miłości. Doszło do tego że panować zaczął sąd że nie można pogodzić miłości z małżeństwem. Miłość dworna przeciwstawia się zarówno małżeństwu jak i „satysfakcji” miłosnej.
Idea miłości dworskiej polegała na możliwości zakochania się przez szlachcica w damie. Mógłby wtedy zostać jej rycerzem i poświęcić dla niej całe swoje życie, spełniając przy tym jej wszystkie, najbardziej dziwne i niebezpieczne zachcianki. Pomimo tego że miłość dworna stanowiła coś w rodzaju arystokratycznej gry, a także istniała w większym stopniu w literaturze niż w prawdziwym życiu, jej idea kwitła. Sam fakt zakochania od początku budził sprzeczności. Przede wszystkim musiało mieć miejsce poza małżeństwem ale jednocześnie rycerz musiał być wzorem cnót chrześcijańskich. Warunkiem miłości dwornej było wysokie urodzenie damy, tylko wtedy rycerz mógł ją wielbić tak jak można to czynić jedynie w stosunku do osoby postawionej wyżej. W sytuacji kiedy para chciałaby zawrzeć związek małżeński, kobieta miałaby niższą pozycję od swojego małżonka, co oznaczałoby że musiałaby mu być posłuszna, a to uniemożliwiałoby realizację ideału dworskiego.
Dla porównania w Chinach pojęcie miłości nie istnieje. Słowo „kochać” służy tylko określeniu stosunków między matką a synem. W małżeństwie miłość nie występuje, żywi się tylko mniejsze bądź większe uczucia. Chińczycy żenieni są w bardzo młodym wieku przez rodziców. Problem miłości w ogóle przy tym nie występuje, nie staje się sensem ich życia. Cytując Leo Ferrero: „ Cywilizacja chińska oparta jest na rodzinie, a rodzina na nieistnieniu miłości. Tradycje chińskie kładą na to nacisk. Wszelka manifestacja czułości między mężem a żoną uchodzi za coś niewłaściwego.”
Dla starożytnych małżeństwo miało tylko znaczenie ograniczone i utylitarne. Często zdarzało się konkubinaty. Małżeństwa chrześcijańskie, stając się sakramentem, wymagały wierności, która nie jest naturalna dla naturalnych popędów fizycznych człowieka.
Dla Platona miłość wiązała się z pięknością. Piękność była dla niego przede wszystkim intelektualną zawartością niestworzonej doskonałości. Cytując J. Ortegę „Nikt nie potrafi ocenić, jak głęboko przeniknęły pojęcia filozofii antycznej do świata zachodniej cywilizacji. Nawet najmniej wykształcony człowiek posługuje się określeniami i pojęciami Platona.” Taki zwulgaryzowany prowadzi do twierdzenia że miłość zależy od fizycznego piękna, w rzeczywistości jest jednak tak że atrybut miłości, przyznawany jest przez zakochanego wybranemu przedmiotowi miłości.
Miłość erotyczna to ukształtowana w ciągu całej historii kultury euroamerykańskiej instytucja społeczna. Instytucję społeczną w aspekcie socjologicznym możemy rozumieć jako grupę ludzi pełniących jakieś publiczne funkcje dla dobra zbiorowości społecznej. Wybrani przez grupę członkowie są jej przedstawicielami, powołanymi do zaspokajania potrzeb jednostek jak i całej zbiorowości, a także regulują zachowania członków grupy. Ludzie żyjący we współczesnym społeczeństwie korzystają z pracy ogromnej ilości różnych instytucji. Przychodzi na świat w rodzinie, proces socjalizacji dokonuje się w początkowym stadium w rodzinie, potem przedszkolach, szkołach itd. Spełnia się zawodowo w różnych zakładach pracy, korzysta z różnych sposobów komunikacji etc. Podsumowując każda jednostka dążąc do zaspokojenia swoich potrzeb funkcjonuje w sieci różnych instytucji, regulujących jej postępowanie i działanie.
O kulturowym rodowodzie miłości erotycznej świadczy jej historyczna płynność, jak również to że dzięki tej niesamowicie bezprecedensowej w skali globalnej instytucji udało się opanować Europejczykom świat dosłownie i symbolicznie. Ten rodzaj miłości jednoczący ze sobą dwoje ludzi odmiennej płci, przyczynił się do technicznego i ekspansywnego rozwoju naszej kultury, jakiej nie doświadczyły kultury starsze.
Miłość rozumiana przez Europejczyków czy też Amerykanów ma miejsce tylko w zachodniej rzeczywistości społecznej. Jest narzuconym konstruktem naszej kultury, którym próbują obciążyć antropologowie innym ludom „dzikich”, poszukując w zbiorowościach pozaeuropejskich tego co znajduje się wyłącznie w naszej kulturze.
Wyczerpująca definicja miłości powinna zawierać pojęcia namiętności, oszołomienia jak również długotrwałego i głębokiego zaangażowania. Najbardziej znanym podziałem, jest podział na miłość braterską oraz miłość erotyczną. Miłość braterska to wielka bliskość w stosunku do drugiej osoby, bez namiętności czy pociągu fizycznego. Może mieć miejsce zarówno w związkach nieseksualnych ale również seksualnych, gdzie pożądanie odgrywa nieznaczną rolę. Miłość erotyczna natomiast, to przenikająca tęsknota za drugą osobą. W przypadku odwzajemnienia napawająca nas ogromną ekstazą spełnieniem, jeżeli jednak jest nieodwzajemniona odczuwamy głęboki ból i smutek. Charakterystyczne dla tego rodzaju miłości jest przeżywanie pobudzenia fizycznego, które sprawia, że na widok ukochanej osoby szybciej bije nam serce.
Miłość namiętna oznacza integralną więź między seksem a miłością. Odczuwany magnetyzm do drugiej osoby, jest tak silny że dominuje nasze życie na każdej płaszczyźnie. Przewraca świat do góry nogami, sprawia że jednostka jest w stanie podejmować najbardziej irracjonalne i niebezpieczne decyzje.
Nie każda jednostka ma na takim samym poziomie ukształtowane zdolności do miłości erotycznej, dlatego różną siłą i głębokością ją przeżywają. Niektórzy przeżywają ją tak głęboko że dla niej są w stanie poświęcić wszystkie inne ważne cele i pragnienia, są też tacy którzy tego rodzaju miłość przeżywają kilka razy z różnym natężeniem. Są ludzie, którzy darzą głęboką miłością erotyczną kogoś w układzie pozamałżeńskim, ale jednocześnie kochają swoje dzieci, mają silne poczucie obowiązku i odpowiedzialności wobec nich, dlatego rezygnują ze spełnienia swojej miłości erotycznej. Tacy ludzie cierpią najbardziej. W przeciwieństwie do nich, są ludzie którzy miłość erotyczną traktują bardzo powierzchownie, niewiele zmienia ona ich życie. Niektóre jednostki wreszcie w ogóle nie potrafią kochać taką miłością, nie rozumieją jej często zaspokajając swoje potrzeby na drodze intelektualnej, poprzez sztukę, literaturę czy film.
Reprezentanci nurtu postmodernistycznego, uważają że miłość erotyczna jest tylko pewną konstrukcją wytworzoną dla potrzeb jakiejś kultury, tak jak miłość romantyczna na potrzeby kultury zachodniej. Według Stevi Jackson „aby miłość traktowana była jako zjawisko niezależne od społecznego i kulturowego kontekstu, w ramach którego jest ona doświadczana. Idea jakoby emocje były w jakikolwiek sposób prespołeczne i dlatego pozostawały poza socjologicznym polem widzenia, powinna ulec zmianie.” Patrząc na to w ten sposób, miłość to pewnego rodzaju ideologia która reguluje zachowania seksualne jednostek biorących udział w danej kulturze. Miłość jest zatem tylko wytworem kultury.
Według antropologów miłości natomiast, należy zredukować zachowania związane z miłością erotyczną do teorii ewolucji, biologii, psychologii poznawczej i genetyki. Wszelkie przejawy, czy też zachowania związane z miłością odnoszą do ewolucyjnej spuścizny Homo sapiens, a także do naszego wyposażenia biologicznego. Taka socjologiczna i antropologiczna koncepcja miłości erotycznej powinna zawierać w sobie również pierwiastek kulturowy czyli instytucje regulujące zachowania seksualne charakterystyczne dla danego społeczeństwa. Wydaje się że idealną definicją miłości erotycznej są słowa Janusza Gajdy:” Cechą swoistą miłości erotycznej jest biologiczne pożądanie prowadzące do zespolenia seksualnego połączone z silnym uczuciem więzi emocjonalno – psychicznej dwojga ludzi.”
Mit idealnej miłości w kulturze zachodu, głoszony w XII wieku przez trubadurów kontynuowany jest przez mit miłości pozamałżeńskiej a więc spontanicznej, bezkarnej, wykluczającej prokreację. Mit idealnej, nieszczęśliwej miłości, nie mogącej się spełnić z powodu bezkompromisowej kontroli społecznej, odrodził się na nowo wśród hippisów a potem homoseksualistów.
Na przestrzeni kilkudziesięciu ostatnich lat doszło do transformacji życia seksualnego ludzi Zachodu. Skutkiem tego była rewolucja seksualna do której doszło w wyniku procesu przemian postaw, zachowań i obyczajowości seksualnej. Czynnikami które przyczyniły się do powstania tego procesu były przede wszystkim popularyzacja metod antykoncepcyjnych, powstające ruchy na rzecz wyzwolenia kobiet, postęp wiedzy, emancypacja kobiet, hippisów. Rewolucja seksualna głównie charakteryzowała się akceptacją i liberalną postawą w stosunku do przedmałżeńskiej aktywności seksualnej, wolnych związków i mniejszości seksualnych, a także pozytywnej postawy wobec sztuki miłosnej, edukacji seksualnej, partnerstwa.
W obecnych czasach zdominowanych przez komunikację internetową, nowa fala rewolucji seksualnej poprzez swoją globalność jak również otwartość i akceptacja społeczeństwa na rozwój technologiczny w sferze seksu, ma nieporównywalnie większy wymiar niż ta która wybuchła w latach 60 – tych. „Rozkwit cyber - erotyki będzie ukoronowaniem rewolucji obyczajowej trwającej od połowy ubiegłego wieku Elektroniczne środowisko, wytworzone przez nową generację komputerowych technologii XXI wieku spełni metafizyczne pragnienie uwolnienia się z cielesnej powłoki i nieograniczonego kosztowania przyjemności kosztem wierności małżeńskiej i szczęśliwego pożycia seksualnego w realu.”
Bibliografia:
A. Giddens, Przemiany intymności. Seksualność, miłość i erotyzm we współczesnych społeczeństwach, Warszawa,
B. Wojciszke, Psychologia miłości. Intymność. Namiętność. Zaangażowanie, Gdańsk,
P. Matwiejczuk, Trobar znaczy odkrywca, artykuł opublikowany na stronie
http://kulturalny.uw.edu.pl/trobar.htm,
D. de Rougemont, Miłość a świat kultury zachodniej, Warszawa,
K. Oatley, J. M. Jenkins, Zrozumieć emocje, Warszawa
T. Szlendak, Architektonika romansu, Warszawa,
E. Aronson, T. D. Wilson, R. M. Akert, Psychologia społeczna. Serce i umysł, Poznań.
K. Imieliński, Miłość i seks, Warszawa,
Wikipedia,
Szukaj
Użytkownicy
Kalendarz
Pomoc
Ale prawda jest taka, że ilu socjologów czy filozofów tyle prawd
